Od kiedy rządzi PiS? Kadencje, zmiany, rządy. Wszystko co musisz wiedzieć.

Prawo i Sprawiedliwość (PiS) rządzi w Polsce od 2015 roku, kiedy to partia ta zdobyła większość parlamentarną w wyborach. Od tego czasu PiS wprowadziło szereg istotnych zmian w funkcjonowaniu państwa, które wpłynęły na życie obywateli oraz pozycję Polski na arenie międzynarodowej. W tym artykule przedstawimy dokładną chronologię rządów PiS, najważniejsze reformy oraz ich wpływ na różne aspekty życia w Polsce.

Historia dojścia PiS do władzy: od kiedy partia rządzi w Polsce?

Prawo i Sprawiedliwość objęło władzę w Polsce po wyborach parlamentarnych, które odbyły się 25 października 2015 roku [1]. W tych wyborach PiS zdobyło 37,58% głosów, co przełożyło się na 235 mandatów w Sejmie i umożliwiło partii samodzielne sprawowanie rządów. Jest to kluczowa data, od której liczy się obecny okres rządów PiS w Polsce.

Warto zaznaczyć, że nie był to pierwszy raz, kiedy Prawo i Sprawiedliwość znalazło się u władzy. Wcześniej, w latach 2005-2007, partia ta również rządziła krajem, jednak wówczas nie posiadała samodzielnej większości i funkcjonowała w koalicji z Samoobroną i Ligą Polskich Rodzin [2]. Ten pierwszy okres rządów PiS był stosunkowo krótki i zakończył się przedterminowymi wyborami.

Wybory parlamentarne 2015 – przełomowy moment dla PiS

Wybory w 2015 roku stanowiły przełomowy moment dla Prawa i Sprawiedliwości. Po raz pierwszy w historii III RP jedna partia zdobyła wystarczającą liczbę mandatów, by móc samodzielnie utworzyć rząd. Frekwencja wyborcza wyniosła wówczas 50,92%, co świadczyło o dużym zainteresowaniu społecznym [3]. Główne partie rywalizujące z PiS, takie jak Platforma Obywatelska (24,09% głosów) i Nowoczesna (7,60% głosów), nie zdołały zdobyć wystarczającego poparcia.

Ile lat rządzi PiS? Analiza kadencji i ciągłości władzy

Prawo i Sprawiedliwość rządzi nieprzerwanie od 2015 roku, co oznacza, że do chwili obecnej partia sprawuje władzę przez ponad 8 lat [4]. W tym czasie PiS przeszło przez dwie pełne kadencje parlamentarne. Pierwsza kadencja trwała od 2015 do 2019 roku, a druga rozpoczęła się po wyborach w październiku 2019 roku, w których PiS ponownie zdobyło większość mandatów w Sejmie.

Siedziba Sejmu RP, gdzie od 2015 roku większość posiada Prawo i Sprawiedliwość

W wyborach parlamentarnych w 2019 roku PiS zdobyło 43,59% głosów, co przełożyło się na 235 mandatów – dokładnie tyle samo, ile w poprzednich wyborach [5]. Mimo wzrostu poparcia procentowego, układ sił w Sejmie pozostał praktycznie niezmieniony. Druga kadencja rządów PiS charakteryzowała się kontynuacją wcześniej rozpoczętych reform oraz wprowadzaniem nowych zmian w różnych obszarach funkcjonowania państwa.

Rządy Zjednoczonej Prawicy – koalicja pod przewodnictwem PiS

Warto podkreślić, że formalnie od 2015 roku mamy do czynienia z rządami Zjednoczonej Prawicy, czyli koalicji, w której dominującą rolę odgrywa Prawo i Sprawiedliwość. W skład tej koalicji, oprócz PiS, wchodzą również mniejsze ugrupowania, takie jak Solidarna Polska (później przemianowana na Suwerenną Polskę) Zbigniewa Ziobry oraz Porozumienie Jarosława Gowina (do 2021 roku) [6].

Mimo pewnych tarć wewnątrz koalicji, Zjednoczona Prawica zdołała utrzymać jedność przez większość okresu sprawowania władzy. Dopiero w 2021 roku doszło do poważniejszego kryzysu, kiedy to Porozumienie Jarosława Gowina opuściło koalicję rządową. Mimo to, PiS wraz z pozostałymi koalicjantami zdołało utrzymać większość w Sejmie i kontynuować rządy.

Premierzy za czasów rządów PiS: kto kierował rządem od 2015 roku?

Od kiedy rządzi PiS, na stanowisku premiera zasiadały trzy osoby. Pierwszą z nich była Beata Szydło, która objęła urząd prezesa Rady Ministrów 16 listopada 2015 roku, bezpośrednio po wygranych przez PiS wyborach [7]. Rząd Beaty Szydło funkcjonował przez dwa lata, do grudnia 2017 roku.

Premier Mateusz Morawiecki kieruje rządem od grudnia 2017 roku

7 grudnia 2017 roku doszło do zmiany na stanowisku premiera. Beata Szydło złożyła rezygnację, a nowym szefem rządu został Mateusz Morawiecki, który wcześniej pełnił funkcję wicepremiera oraz ministra rozwoju i finansów [8]. Morawiecki kontynuował kierowanie rządem również po wyborach w 2019 roku, stając się tym samym najdłużej urzędującym premierem w okresie rządów PiS.

Warto podkreślić, że mimo zmian na stanowisku premiera, kluczową rolę w kształtowaniu polityki partii i rządu niezmiennie odgrywa Jarosław Kaczyński, prezes Prawa i Sprawiedliwości. W latach 2020-2022 Kaczyński formalnie wchodził w skład rządu jako wicepremier ds. bezpieczeństwa [9].

Kluczowe postacie w rządzie PiS i ich wpływ na politykę państwa

W okresie od kiedy rządzi PiS, kilka osób odegrało szczególnie istotną rolę w kształtowaniu polityki państwa. Najważniejszą postacią pozostaje Jarosław Kaczyński, prezes partii, który mimo że przez większość czasu nie pełnił formalnie funkcji rządowych, jest powszechnie uznawany za głównego decydenta i stratega politycznego [10].

Jarosław Kaczyński, prezes PiS, główny strateg polityczny partii

Oprócz wspomnianych już premierów – Beaty Szydło i Mateusza Morawieckiego – istotną rolę odgrywali również: Zbigniew Ziobro (minister sprawiedliwości i prokurator generalny), Mariusz Błaszczak (minister obrony narodowej, wcześniej minister spraw wewnętrznych i administracji), Jacek Sasin (wicepremier i minister aktywów państwowych) oraz Piotr Gliński (wicepremier i minister kultury i dziedzictwa narodowego) [11].

Szczególnie kontrowersyjną postacią był Antoni Macierewicz, który w latach 2015-2018 pełnił funkcję ministra obrony narodowej. Jego działania, zwłaszcza w kontekście badania przyczyn katastrofy smoleńskiej oraz reorganizacji wojska, budziły liczne kontrowersje zarówno w kraju, jak i za granicą [12].

Jakie zmiany wprowadził PiS od objęcia władzy? Najważniejsze reformy

Od kiedy rządzi PiS, wprowadzono szereg istotnych reform w różnych obszarach funkcjonowania państwa. Jedną z najbardziej znanych i odczuwalnych dla obywateli zmian był program „Rodzina 500+”, wprowadzony w 2016 roku, który zapewniał comiesięczne świadczenie w wysokości 500 zł na każde dziecko (początkowo od drugiego dziecka w rodzinie, później rozszerzony na wszystkie dzieci) [13].

Program Rodzina 500+ – jedna z flagowych reform rządu PiS

Inne istotne zmiany wprowadzone przez rząd PiS to:

• Obniżenie wieku emerytalnego (z 67 lat dla obu płci do 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) w 2017 roku [14]
• Reforma systemu edukacji, w tym likwidacja gimnazjów i powrót do systemu 8-letniej szkoły podstawowej oraz 4-letniego liceum [15]
• Zmiany w systemie sądownictwa, w tym reorganizacja Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Krajowej Rady Sądownictwa [16]
• Program „13. i 14. emerytura” – dodatkowe roczne świadczenia dla emerytów [17]
• Wprowadzenie programu „Polski Ład” – kompleksowej reformy systemu podatkowego i gospodarczego [18]
• Zmiany w mediach publicznych i spółkach Skarbu Państwa [19]

Reformy społeczne i gospodarcze wprowadzone przez PiS

W sferze społecznej, oprócz programu „Rodzina 500+”, rząd PiS wprowadził również inne programy wsparcia dla rodzin, takie jak „Dobry Start” (300 zł na wyprawkę szkolną dla każdego ucznia) czy „Maluch+” (rozwój instytucji opieki nad dziećmi do lat 3) [20]. W 2019 roku program „Rodzina 500+” został rozszerzony na wszystkie dzieci, niezależnie od dochodu rodziny.

W obszarze gospodarczym rząd PiS postawił na zwiększenie roli państwa w gospodarce, repolonizację niektórych sektorów oraz wsparcie dla polskich przedsiębiorstw. Wprowadzono szereg programów i inicjatyw, takich jak „Plan na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju” (tzw. plan Morawieckiego), „Konstytucja Biznesu” czy „Polski Ład” [21].

Reforma edukacji – jedna z istotnych zmian wprowadzonych przez rząd PiS

Zmiany w wymiarze sprawiedliwości i ich konsekwencje

Szczególnie kontrowersyjne były reformy w wymiarze sprawiedliwości, które spotkały się z krytyką ze strony opozycji, części środowiska prawniczego oraz instytucji międzynarodowych, w tym Komisji Europejskiej i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej [22]. Zmiany te dotyczyły m.in. Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, sądów powszechnych oraz prokuratury.

Rząd PiS argumentował, że reformy te miały na celu zwiększenie efektywności wymiaru sprawiedliwości oraz jego demokratyzację. Krytycy wskazywali natomiast na ryzyko upolitycznienia sądownictwa i naruszenia zasady trójpodziału władzy [23]. Spór o reformę wymiaru sprawiedliwości doprowadził do napięć w relacjach Polski z Unią Europejską i wszczęcia przez Komisję Europejską procedury z art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej.

Polska na arenie międzynarodowej za rządów PiS: zmiany w polityce zagranicznej

Od kiedy rządzi PiS, nastąpiły również istotne zmiany w polityce zagranicznej Polski. Rząd postawił na wzmocnienie relacji ze Stanami Zjednoczonymi, rozwój współpracy regionalnej w ramach Grupy Wyszehradzkiej i Inicjatywy Trójmorza oraz bardziej asertywną politykę wobec Unii Europejskiej [24].

Polska polityka zagraniczna za rządów PiS – między współpracą a asertywną postawą

W relacjach z USA udało się osiągnąć kilka istotnych celów, takich jak zwiększenie amerykańskiej obecności wojskowej w Polsce, włączenie Polski do programu ruchu bezwizowego czy podpisanie umów na dostawy amerykańskiego gazu LNG i sprzętu wojskowego [25].

Relacje z Unią Europejską były bardziej złożone. Z jednej strony Polska pozostawała jednym z głównych beneficjentów funduszy unijnych i aktywnym uczestnikiem wielu inicjatyw wspólnotowych. Z drugiej strony dochodziło do licznych sporów, głównie w kwestii praworządności, polityki migracyjnej czy polityki klimatycznej [26].

Istotnym elementem polityki zagranicznej rządu PiS była również pamięć historyczna, zwłaszcza w kontekście II wojny światowej i okresu komunizmu. Doprowadziło to do napięć w relacjach z niektórymi państwami, szczególnie z Izraelem i Rosją [27].

Krytyka rządów PiS: kontrowersje i spory polityczne

Od kiedy rządzi PiS, działania partii i rządu budziły liczne kontrowersje i spotykały się z krytyką ze strony opozycji, części społeczeństwa oraz organizacji międzynarodowych. Główne zarzuty dotyczyły naruszania zasad praworządności, ograniczania niezależności sądownictwa, upolitycznienia mediów publicznych oraz polaryzacji społeczeństwa [28].

Protesty społeczne przeciwko polityce rządu PiS

Szczególnie głośne były protesty związane z reformą sądownictwa, zaostrzeniem przepisów dotyczących aborcji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2020 roku) czy ograniczeniami wprowadzonymi w czasie pandemii COVID-19 [29]. Protesty te gromadziły tysiące osób w wielu miastach Polski.

Krytyka płynęła również ze strony instytucji międzynarodowych, takich jak Komisja Europejska, Parlament Europejski, Trybunał Sprawiedliwości UE czy Komisja Wenecka Rady Europy. Dotyczyła ona głównie kwestii praworządności, niezależności sądownictwa oraz wolności mediów [30].

Reakcje społeczne na decyzje rządu PiS

Społeczeństwo polskie było i jest mocno podzielone w ocenie rządów PiS. Zwolennicy partii podkreślają pozytywne efekty wprowadzonych programów społecznych, wzrost gospodarczy (przynajmniej do czasu pandemii COVID-19) oraz wzmocnienie pozycji Polski na arenie międzynarodowej [31].

Krytycy wskazują natomiast na zagrożenia dla demokracji i praworządności, polaryzację społeczeństwa, problemy z praworządnością oraz napięcia w relacjach z Unią Europejską [32]. Ta polaryzacja znajduje odzwierciedlenie w wynikach badań opinii publicznej, które pokazują dość stabilne, ale mocno spolaryzowane poparcie dla głównych sił politycznych.

Gospodarka Polski pod rządami PiS: wzrost, wyzwania i perspektywy

Od kiedy rządzi PiS, polska gospodarka przechodziła różne fazy. Do 2020 roku (czyli do wybuchu pandemii COVID-19) Polska notowała stabilny wzrost gospodarczy, niskie bezrobocie oraz poprawę sytuacji budżetowej [33]. W tym okresie wprowadzono szereg programów społecznych, które przyczyniły się do zmniejszenia nierówności dochodowych i poprawy sytuacji materialnej wielu rodzin.

Polska gospodarka za rządów PiS – między wzrostem a wyzwaniami

Pandemia COVID-19 stanowiła poważne wyzwanie dla polskiej gospodarki. W 2020 roku PKB Polski skurczył się o 2,7%, co było jednak jednym z najlepszych wyników w Unii Europejskiej [34]. Rząd wprowadził szereg programów pomocowych dla przedsiębiorstw i pracowników (tzw. tarcze antykryzysowe), które miały łagodzić skutki pandemii.

Po pandemii polska gospodarka stanęła przed nowymi wyzwaniami, takimi jak rosnąca inflacja, problemy z łańcuchami dostaw czy skutki wojny w Ukrainie. W 2022 roku inflacja w Polsce przekroczyła 17%, co było najwyższym poziomem od ponad 20 lat [35].

Programy społeczne i ich wpływ na budżet państwa

Jednym z charakterystycznych elementów polityki gospodarczej rządu PiS były liczne programy społeczne, takie jak „Rodzina 500+”, „13. i 14. emerytura” czy „Dobry Start”. Programy te przyczyniły się do poprawy sytuacji materialnej wielu rodzin i zmniejszenia skali ubóstwa, szczególnie wśród dzieci [36].

Jednocześnie programy te generowały znaczne koszty dla budżetu państwa. Przykładowo, roczny koszt programu „Rodzina 500+” to około 40 miliardów złotych [37]. W związku z tym pojawiały się pytania o długoterminową stabilność finansów publicznych, zwłaszcza w kontekście wyzwań demograficznych i rosnących kosztów systemu emerytalnego.

Program Rodzina 500+ i inne programy społeczne – znak rozpoznawczy rządów PiS

Perspektywy na przyszłość: jakie wyzwania stoją przed Polską po latach rządów PiS?

Po ośmiu latach rządów PiS Polska stoi przed szeregiem wyzwań w różnych obszarach. W sferze gospodarczej kluczowe będzie opanowanie inflacji, zapewnienie stabilnego wzrostu gospodarczego oraz przeprowadzenie transformacji energetycznej [38]. Istotne będzie również zapewnienie długoterminowej stabilności finansów publicznych w kontekście rosnących wydatków socjalnych i wyzwań demograficznych.

Przyszłość Polski – wyzwania i perspektywy po latach rządów PiS

W sferze politycznej wyzwaniem pozostaje polaryzacja społeczeństwa i głębokie podziały polityczne. Niezależnie od tego, kto będzie sprawował władzę w przyszłości, konieczne będzie poszukiwanie dróg do odbudowy dialogu społecznego i politycznego [39].

W kontekście międzynarodowym kluczowe będzie ułożenie relacji z Unią Europejską, w tym rozwiązanie sporów dotyczących praworządności, oraz odpowiedź na wyzwania związane z wojną w Ukrainie i zmianami geopolitycznymi [40].

Wyzwaniem pozostaje również kwestia reform strukturalnych w takich obszarach jak służba zdrowia, edukacja czy system emerytalny. Reformy te są niezbędne dla zapewnienia długoterminowego rozwoju kraju, ale ich wprowadzenie wymaga szerokiego konsensusu społecznego i politycznego.

Podsumowanie: bilans ośmiu lat rządów PiS w Polsce

Od kiedy rządzi PiS, czyli od 2015 roku, Polska przeszła znaczące przemiany w wielu obszarach. Rządy tej partii przyniosły zarówno istotne osiągnięcia, jak i poważne kontrowersje. Do pozytywnych aspektów można zaliczyć poprawę sytuacji materialnej wielu rodzin dzięki programom społecznym, niskie bezrobocie (przynajmniej do czasu pandemii) oraz wzmocnienie niektórych aspektów bezpieczeństwa państwa [41].

Jednocześnie rządy PiS wiązały się z licznymi kontrowersjami, szczególnie w obszarze praworządności, niezależności sądownictwa, wolności mediów czy relacji z Unią Europejską [42]. Doprowadziły również do głębokiej polaryzacji społeczeństwa i zaostrzenia konfliktu politycznego.

Pełna ocena ośmiu lat rządów PiS będzie możliwa dopiero z perspektywy czasu. Niezależnie od tej oceny, okres ten niewątpliwie stanowi istotny rozdział w najnowszej historii Polski, który w znaczący sposób wpłynął na kształt państwa, społeczeństwa i pozycję międzynarodową kraju.

Źródła:

1. https://pkw.gov.pl/wybory-i-referenda/wybory-parlamentarne-i-referenda-ogolnokrajowe/wybory-parlamentarne-2015/wyniki-wyborow-do-sejmu-rp
2. https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/agent.xsp?symbol=SKLADOSOB&NrKadencji=5
3. https://pkw.gov.pl/wybory-i-referenda/wybory-parlamentarne-i-referenda-ogolnokrajowe/wybory-parlamentarne-2015/frekwencja
4. https://www.gov.pl/web/premier/historia-rzadow
5. https://pkw.gov.pl/wybory-i-referenda/wybory-parlamentarne-i-referenda-ogolnokrajowe/wybory-parlamentarne-2019/wyniki-wyborow-do-sejmu-rp
6. https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/kluby.xsp
7. https://www.premier.gov.pl/ludzie/beata-szydlo.html
8. https://www.premier.gov.pl/ludzie/mateusz-morawiecki.html
9. https://www.gov.pl/web/premier/jaroslaw-kaczynski
10. https://www.pis.org.pl/partia/wladze
11. https://www.gov.pl/web/premier/rada-ministrow
12. https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa/byli-ministrowie-on
13. https://www.gov.pl/web/rodzina/rodzina-500-plus
14. https://www.zus.pl/swiadczenia/emerytury/wiek-emerytalny
15. https://www.gov.pl/web/edukacja/reforma-edukacji
16. https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/reforma-sadownictwa
17. https://www.zus.pl/swiadczenia/emerytury/emerytura-trzynasta-czternasta
18. https://www.gov.pl/web/finanse/polski-lad
19. https://www.gov.pl/web/kultura/media-publiczne
20. https://www.gov.pl/web/rodzina/programy-i-projekty
21. https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/plan-na-rzecz-odpowiedzialnego-rozwoju
22. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_17_5367
23. https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/reforma-wymiaru-sprawiedliwosci
24. https://www.gov.pl/web/dyplomacja/polityka-zagraniczna
25. https://www.gov.pl/web/dyplomacja/stosunki-polsko-amerykanskie
26. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_20_2250
27. https://www.gov.pl/web/dyplomacja/polityka-historyczna
28. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-0225_PL.html
29. https://www.gov.pl/web/mswia/protesty-spoleczne
30. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_21_7070
31. https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_111_22.PDF
32. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2021-0439_PL.html
33. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/rachunki-narodowe-kwartalne/produkt-krajowy-brutto-w-2020-roku-szacunek-wstepny,2,10.html
34. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/rachunki-narodowe-kwartalne/produkt-krajowy-brutto-w-2020-roku-szacunek-wstepny,2,10.html
35. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-w-grudniu-2022-roku,2,135.html
36. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/zasieg-ubostwa-ekonomicznego-w-polsce-w-2020-roku,14,8.html
37. https://www.gov.pl/web/finanse/wydatki-budzetu-panstwa
38. https://www.nbp.pl/publikacje/raport_inflacja/raport_marzec_2023.pdf
39. https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_031_22.PDF
40. https://www.gov.pl/web/dyplomacja/priorytety-polskiej-polityki-zagranicznej-2022-2026
41. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/dochody-wydatki-i-warunki-zycia-ludnosci/sytuacja-gospodarstw-domowych-w-2021-r-w-swietle-badania-budzetow-gospodarstw-domowych,3,21.html
42. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2022-0074_PL.html